Prej lexuesit virtual te lexuesi real, prej tekstit të veprës te teksti i lexuesit – dhe një qasje më shumë drejt eseve kritike të M. Kutelit

Abstrakti

Duke u përqendruar në esetë kritike të Mitrush Kutelit, do të synohet të shqyrtohen trajtesat kritike të Kutelit si “tekste të lexuesit”, sipas teorizimeve të tekstit të lexuesit, nocion themelor në brendësi të reflektimeve bashkëkohore në lidhje me aktivitetin krijues të lexuesve.
Përse sërish edhe një qasje drejt “shqyrtimeve kritike” të M. Kutelit?1 Na duket se ende ato shfaqin ―enigma‖ që lidhen me aspekte të veçanta të ngjizjes e receptimit të tyre, të cilat nxisin në vijimësi riqasje dhe interpretime të mëtejshme. Janë disa tregues që e motivojnë këtë riqasje, mes të cilëve mund të përmendim: më së pari, nxit natyrshëm interpretim jetëgjatësia e tyre në raport me lexuesin, edhe pse ato, në pamje të parë, janë metatekste, e si të tilla, do të ishin natyrshëm më ―jetëshkurtra‖ (ndryshe nga tekstet letrare, jetëgjatësia e të cilave u nënshtrohet të tjerave ligjësive); së dyti, mbetet sërish joshëse për shqyrtim natyra e formësimit të tyre si metatekste, por që, si të tilla, i tejkalojnë kufijtë e një diskursi thjesht kritik a shkencor (në to, njëherazi, janë integruar dukshëm tregues të diskursivitetit letrar, duke i vendosur kështu kategoritë tekstore përkatëse mes kufijve); së treti, brendia e tyre ngjizet e formësohet mbi pikëvështrime tejet të sigurta përmes një sistemi konceptesh po ashtu të përvijuar qartë, ndaj analiza dhe shqyrtimi i tyre si dhe pikëvështrimi në analizë e shqyrtim natyrshëm do të duhet të përafrohet me kahje teorike të studimeve të kohës (me cilat? a janë të fundme shpjegimet e dhëna ndërkohë? a lë shkas gjithnjë për interpretime pohimi i autorit i bërë me modesti të skajshme që nuk mëton të jetë ―kritik profesionist‖?). Shfaqet, kështu, sërish tërheqës korpusi kritik i Kutelit, përftohen pyetje që kërkojnë vijimisht përgjigje.